Quyền và trách nhiệm của đoàn viên công đoàn theo Luật Công đoàn 2024

Trả lời ngắn gọn: Từ ngày 01/7/2025, Luật Công đoàn 2024 (số 50/2024/QH15) thay thế Luật Công đoàn 2012. Đoàn viên công đoàn có 12 quyền theo Điều 21 (được Công đoàn đại diện, bảo vệ; hỗ trợ pháp lý miễn phí; chăm lo, phúc lợi…) và 3 nhóm trách nhiệm theo Điều 22 (chấp hành Điều lệ; học tập, rèn luyện; đoàn kết, bảo vệ quyền lợi người lao động). Tổ chức Công đoàn Việt Nam gồm 4 cấp, hoạt động theo Điều lệ Công đoàn Việt Nam.

1. Khung pháp lý hiện hành về công đoàn

Ngày 27/11/2024, Quốc hội thông qua Luật Công đoàn 2024 (số 50/2024/QH15), có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025, thay thế Luật Công đoàn 2012 (số 12/2012/QH13). Theo Điều 2 của Luật, văn bản này quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền, trách nhiệm của Công đoàn Việt Nam; quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn của người lao động; quyền, trách nhiệm của đoàn viên công đoàn; trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với Công đoàn.

Một điểm mới đáng chú ý tại khoản 2 Điều 5: người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên được gia nhập và hoạt động công đoàn tại công đoàn cơ sở.

2. Quyền của đoàn viên công đoàn (Điều 21 Luật Công đoàn 2024)

Đoàn viên công đoàn có các quyền cơ bản sau:

• Được đại diện, bảo vệ: yêu cầu Công đoàn đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng khi bị xâm phạm;
• Quyền tham gia: được thông tin, thảo luận, đề xuất và biểu quyết công việc của Công đoàn; ứng cử, đề cử, bầu cử cơ quan lãnh đạo của Công đoàn;
• Quyền giám sát: chất vấn cán bộ lãnh đạo công đoàn các cấp, kiến nghị xử lý kỷ luật cán bộ công đoàn có sai phạm theo Điều lệ Công đoàn Việt Nam;
• Được hỗ trợ pháp lý miễn phí về pháp luật công đoàn, lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, an toàn, vệ sinh lao động;
• Được chăm lo: tư vấn, hướng dẫn, hỗ trợ tìm việc làm, học nghề, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp; được thăm hỏi, giúp đỡ khi ốm đau, thai sản, khó khăn, hoạn nạn và thụ hưởng các hoạt động chăm lo, phúc lợi khác;
• Hoạt động văn hóa, thể thao: được tham gia hoạt động văn hóa, thể thao, tham quan, du lịch do Công đoàn tổ chức hoặc phối hợp tổ chức;
• Đề xuất, kiến nghị: đề xuất với Công đoàn kiến nghị cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp về việc thực hiện chế độ, chính sách, pháp luật đối với người lao động;
• Chính sách nhà ở xã hội: được thụ hưởng chính sách thuê nhà ở xã hội của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam; được tuyên dương, khen thưởng khi có thành tích.

3. Trách nhiệm của đoàn viên công đoàn (Điều 22 Luật Công đoàn 2024)

Song song với các quyền nêu trên, đoàn viên công đoàn có trách nhiệm:

• Chấp hành và thực hiện Điều lệ Công đoàn Việt Nam, nghị quyết, các quy định của Công đoàn; tham gia hoạt động công đoàn, xây dựng Công đoàn vững mạnh;
• Học tập nâng cao trình độ chính trị, văn hóa, chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng nghề nghiệp, tác phong làm việc; rèn luyện phẩm chất giai cấp công nhân; sống và làm việc theo Hiến pháp, pháp luật;
• Đoàn kết, giúp đỡ đồng nghiệp trong lao động và trong cuộc sống; nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả lao động; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động và tổ chức Công đoàn; tham gia xây dựng quan hệ lao động tiến bộ, hài hòa và ổn định.

4. Tổ chức Công đoàn Việt Nam

Theo Điều 8 Luật Công đoàn 2024, Công đoàn Việt Nam là tổ chức thống nhất gồm 4 cấp: cấp trung ương là Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam; công đoàn cấp tỉnh, ngành trung ương và tương đương; công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở; công đoàn cấp cơ sở (gồm công đoàn cơ sở và nghiệp đoàn cơ sở).

Công đoàn được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tập trung dân chủ; hợp tác, phối hợp với người sử dụng lao động, đồng thời bảo đảm tính độc lập của tổ chức Công đoàn (Điều 7). Quyền, trách nhiệm cụ thể của tổ chức công đoàn các cấp được quy định chi tiết tại Điều lệ Công đoàn Việt Nam, không được trái với Hiến pháp và pháp luật.