Thủ tục chia, tách doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ do Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập như thế nào?

1. Khung pháp luật hiện hành về chia, tách doanh nghiệp nhà nước là gì?

Từ ngày 13/02/2026, việc chia, tách doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ được áp dụng theo Nghị định 57/2026/NĐ-CP ngày 12/02/2026 của Chính phủ về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp (có hiệu lực thi hành kể từ ngày 13/02/2026). Theo khoản 3 Điều 99 Nghị định 57/2026/NĐ-CP, Nghị định này thay thế toàn bộ các nội dung quy định tại Chương III, Chương IV và khoản 3 Điều 54 Nghị định 23/2022/NĐ-CP. Như vậy, các quy định về chia, tách doanh nghiệp trong Nghị định 23/2022/NĐ-CP không còn là căn cứ pháp lý cho các thủ tục thực hiện từ thời điểm này.

Trường hợp phương án tổ chức lại (chia, tách) đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định của pháp luật trước thời điểm Nghị định 57/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành thì được tiếp tục thực hiện theo phương án đã được phê duyệt (khoản 11 Điều 100 Nghị định 57/2026/NĐ-CP).

2. Chia, tách doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ là gì?

Theo khoản 3 và khoản 4 Điều 59 Nghị định 57/2026/NĐ-CP:

– Chia doanh nghiệp: một doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ có thể chia các tài sản, quyền, nghĩa vụ của công ty hiện có (công ty bị chia) để thành lập hai hoặc nhiều doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ mới, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của công ty bị chia.

– Tách doanh nghiệp: một doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ có thể tách bằng cách chuyển một phần tài sản, quyền, nghĩa vụ của công ty hiện có (công ty bị tách) để thành lập một hoặc một số doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ (công ty được tách) mà không chấm dứt tồn tại của công ty bị tách.

Việc hợp nhất, sáp nhập, chia, tách doanh nghiệp thực hiện trên nguyên tắc không định giá lại giá trị doanh nghiệp (điểm a khoản 5 Điều 59 Nghị định 57/2026/NĐ-CP). Báo cáo tài chính của doanh nghiệp sau chia, tách được lập trên cơ sở kết quả chia, tách vốn, tài sản của doanh nghiệp theo Đề án chia, tách doanh nghiệp quy định tại khoản 2 Điều 62 Nghị định 57/2026/NĐ-CP.

3. Điều kiện để chia, tách doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ?

Theo Điều 60 Nghị định 57/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp được chia, tách khi đáp ứng đủ các điều kiện sau:

– Các doanh nghiệp mới hình thành sau khi chia, tách phải đảm bảo đủ các điều kiện sau:

+ Có ngành, lĩnh vực hoạt động thuộc phạm vi đầu tư vốn nhà nước theo quy định của pháp luật về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp;

+ Đảm bảo đủ vốn điều lệ theo quy định khi thành lập doanh nghiệp;

+ Có hồ sơ hợp lệ theo quy định tại Điều 62 Nghị định 57/2026/NĐ-CP;

+ Việc thành lập doanh nghiệp phải phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, quy hoạch ngành quốc gia.

4. Thẩm quyền quyết định chia, tách doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ?

Theo Điều 61 Nghị định 57/2026/NĐ-CP, thẩm quyền quyết định hợp nhất, sáp nhập, chia, tách doanh nghiệp được phân định như sau:

– Thủ tướng Chính phủ quyết định việc hợp nhất, sáp nhập, chia, tách các Tập đoàn, Tổng công ty, doanh nghiệp nhà nước tại Phụ lục III ban hành kèm theo Nghị định 57/2026/NĐ-CP theo đề nghị của cơ quan đại diện chủ sở hữu. Đối với chia, tách, thẩm quyền của Thủ tướng bao gồm việc chia, tách Công ty mẹ các Tập đoàn, Tổng công ty nhà nước.

– Cơ quan đại diện chủ sở hữu căn cứ kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước tại các doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý để quyết định việc hợp nhất, sáp nhập, chia, tách các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thuộc phạm vi quản lý, trừ các trường hợp thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ.

– Hội đồng thành viên/Chủ tịch công ty của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ quyết định hợp nhất, sáp nhập, chia, tách doanh nghiệp do doanh nghiệp nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ đầu tư 100% vốn điều lệ.

5. Các bước chia, tách doanh nghiệp do Thủ tướng Chính phủ quyết định?

Theo khoản 1 Điều 64 Nghị định 57/2026/NĐ-CP, quy trình chia, tách doanh nghiệp do Thủ tướng Chính phủ quyết định được thực hiện qua các bước sau:

Bước 1: Cơ quan đại diện chủ sở hữu chỉ đạo doanh nghiệp lập Hồ sơ đề nghị chia, tách theo quy định tại Điều 62 Nghị định 57/2026/NĐ-CP, gửi 01 bộ Hồ sơ gốc đến Bộ Tài chính để thẩm định.

Bước 2: Sau khi nhận đủ Hồ sơ đề nghị chia, tách, Bộ Tài chính chủ trì lấy ý kiến của Bộ Nội vụ, Bộ Tư pháp, Bộ quản lý ngành và các cơ quan liên quan (trong trường hợp cần thiết). Trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận được Hồ sơ đề nghị chia, tách, các cơ quan liên quan có văn bản gửi Bộ Tài chính để tham gia ý kiến đối với các nội dung thuộc phạm vi quản lý.

Bước 3: Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận được ý kiến của các cơ quan liên quan, Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng Chính phủ báo cáo thẩm định, đồng thời gửi cơ quan đại diện chủ sở hữu để tiếp thu, giải trình ý kiến thẩm định. Trường hợp có ý kiến khác nhau về những nội dung chủ yếu của Hồ sơ, Bộ Tài chính tổ chức họp với các cơ quan liên quan trước khi báo cáo thẩm định lên Thủ tướng Chính phủ; thời gian có thể kéo dài thêm không quá 10 ngày làm việc.

Bước 4: Cơ quan đại diện chủ sở hữu tiếp thu, giải trình ý kiến thẩm định của Bộ Tài chính, hoàn thiện Hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định việc chia, tách.

Bước 5: Sau khi có quyết định chia, tách, doanh nghiệp có trách nhiệm triển khai thực hiện Đề án chia, tách. Doanh nghiệp được thành lập trên cơ sở chia, tách thực hiện các thủ tục đăng ký doanh nghiệp theo quy định của pháp luật.

6. Hồ sơ đề nghị chia, tách doanh nghiệp gồm những gì?

Theo khoản 1 Điều 62 Nghị định 57/2026/NĐ-CP, hồ sơ đề nghị chia, tách doanh nghiệp gồm:

– Tờ trình đề nghị chia, tách doanh nghiệp;

– Đề án chia, tách doanh nghiệp;

– Báo cáo tài chính năm trước liền kề của doanh nghiệp đã được kiểm toán và báo cáo tài chính quý gần nhất với thời điểm chia, tách;

– Dự thảo Điều lệ của doanh nghiệp mới được hình thành sau khi chia, tách;

– Các tài liệu khác có liên quan đến việc chia, tách doanh nghiệp (nếu có).

Đề án chia, tách doanh nghiệp phải có các nội dung chủ yếu: tên, địa chỉ các doanh nghiệp trước và sau khi chia, tách; sự cần thiết của việc chia, tách; sự phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, quy hoạch ngành quốc gia; mức vốn điều lệ của doanh nghiệp sau khi chia, tách; phương án sắp xếp, sử dụng lao động; phương án tài chính, chuyển đổi, bàn giao vốn, tài sản và giải quyết các quyền, nghĩa vụ của các doanh nghiệp liên quan; thời hạn thực hiện; và các nội dung về Đề án thành lập doanh nghiệp mới theo quy định của Chính phủ về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (khoản 2 Điều 62 Nghị định 57/2026/NĐ-CP).

7. Quyết định chia, tách doanh nghiệp phải quy định những nội dung gì?

Theo Điều 65 Nghị định 57/2026/NĐ-CP:

– Quyết định chia, tách doanh nghiệp phải quy định rõ việc kế thừa quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp được chia, tách.

– Quyết định chia, tách doanh nghiệp phải được gửi đến tất cả các chủ nợ và thông báo cho người lao động biết trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày được ban hành.

8. Chính sách đối với người lao động khi chia, tách doanh nghiệp nhà nước?

Theo Điều 66 Nghị định 57/2026/NĐ-CP:

– Người lao động được tiếp tục làm việc tại doanh nghiệp sau khi chuyển đổi thực hiện giao kết hợp đồng lao động mới.

– Người lao động đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí được thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội và các quyền lợi khác theo quy định của pháp luật về lao động.

– Người lao động chấm dứt hợp đồng lao động được hưởng chế độ trợ cấp mất việc làm, thôi việc theo quy định của pháp luật về lao động hoặc chính sách đối với người lao động dôi dư khi chia, tách doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

– Chủ tịch và thành viên Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty, Tổng giám đốc (Giám đốc), Kiểm soát viên làm việc theo chế độ bổ nhiệm được cơ quan đại diện chủ sở hữu xem xét từng trường hợp cụ thể để bố trí việc làm; trường hợp không bố trí được việc làm thì được giải quyết chế độ tinh giản biên chế theo quy định.

Lưu ý cập nhật pháp luật

Các quy định về chia, tách doanh nghiệp trong Nghị định 23/2022/NĐ-CP (trong đó có các bước gửi hồ sơ đến Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các điều kiện theo Điều 14 và quy trình theo Điều 18 Nghị định 23/2022/NĐ-CP) không còn là căn cứ pháp lý kể từ ngày 13/02/2026, khi Nghị định 57/2026/NĐ-CP có hiệu lực và thay thế các nội dung về hợp nhất, sáp nhập, chia, tách doanh nghiệp tại Chương III, Chương IV và khoản 3 Điều 54 Nghị định 23/2022/NĐ-CP. Theo khung mới, hồ sơ đề nghị chia, tách do Thủ tướng Chính phủ quyết định được gửi 01 bộ Hồ sơ gốc đến Bộ Tài chính để thẩm định (không còn gửi 06 bộ đến Bộ Kế hoạch và Đầu tư).

Lưu ý khi áp dụng quy định pháp luật hiện hành

Bài viết cung cấp thông tin pháp lý tổng quan theo quy định hiện hành. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm và tình huống cụ thể của từng doanh nghiệp. Trường hợp cần xác định chính xác căn cứ pháp lý, thẩm quyền quyết định và trình tự thủ tục đang áp dụng cho doanh nghiệp của mình, Quý khách nên liên hệ luật sư của ANT Legal qua số 0966.475.966 để được kiểm tra và tư vấn trước khi thực hiện.

Rủi ro thường gặp cần lưu ý

– Áp dụng nhầm quy định đã hết hiệu lực (Nghị định 23/2022/NĐ-CP) để lập hồ sơ, xây dựng đề án và thực hiện quy trình chia, tách.

– Gửi hồ sơ thẩm định đến nhầm cơ quan (theo quy định cũ gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư; theo quy định hiện hành gửi 01 bộ Hồ sơ gốc đến Bộ Tài chính).

– Không phân biệt đúng thẩm quyền giữa Thủ tướng Chính phủ, cơ quan đại diện chủ sở hữu và Hội đồng thành viên/Chủ tịch công ty trong từng trường hợp chia, tách.

– Không quy định rõ việc kế thừa quyền và nghĩa vụ trong quyết định chia, tách hoặc không thông báo kịp thời cho chủ nợ, người lao động trong thời hạn 15 ngày làm việc.

ANT Legal có thể hỗ trợ gì?

ANT Legal hỗ trợ rà soát tình huống cụ thể, kiểm tra hồ sơ, xác định căn cứ pháp lý và thẩm quyền áp dụng, tư vấn phương án chia, tách doanh nghiệp và đại diện làm việc với cơ quan có thẩm quyền khi cần thiết. Để được tư vấn nhanh, Quý khách có thể liên hệ luật sư qua số 0966.475.966.