Quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp

Trả lời ngắn gọn: Doanh nghiệp có các quyền cơ bản: tự do kinh doanh ngành nghề pháp luật không cấm; tự chủ kinh doanh và lựa chọn hình thức tổ chức; chủ động tìm kiếm thị trường, khách hàng; xuất nhập khẩu; tuyển dụng, thuê lao động; quyết định giá; khiếu nại, tố cáo, khởi kiện. Song song, doanh nghiệp có nghĩa vụ: đăng ký kinh doanh và hoạt động đúng nội dung đã đăng ký; nộp thuế đầy đủ; bảo đảm quyền lợi người lao động; bảo vệ môi trường; thực hiện chế độ kế toán, báo cáo. Căn cứ: Điều 7, 8 Luật Doanh nghiệp 2020 (trong đó Điều 8 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 76/2025/QH15).

Cơ sở pháp lý

• Luật Doanh nghiệp 2020, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 76/2025/QH15 — Điều 7 (quyền của doanh nghiệp), Điều 8 (nghĩa vụ của doanh nghiệp);
• Hiến pháp 2013 — quyền tự do kinh doanh.

Quyền của doanh nghiệp

Quyền tự do kinh doanh

• Tự do kinh doanh ngành, nghề mà pháp luật không cấm;
• Tự chủ kinh doanh và lựa chọn hình thức, cách thức tổ chức kinh doanh;
• Chủ động lựa chọn ngành, nghề, địa bàn, hình thức kinh doanh; chủ động điều chỉnh quy mô và ngành, nghề kinh doanh;
• Lựa chọn hình thức, phương thức huy động, phân bổ và sử dụng vốn.

Quyền trong quan hệ thị trường, lao động

• Chủ động tìm kiếm thị trường, khách hàng và ký kết hợp đồng;
• Kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu;
• Tuyển dụng, thuê và sử dụng lao động theo quy định của pháp luật về lao động;
• Chủ động ứng dụng khoa học, công nghệ để nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp

• Khiếu nại, tố cáo theo quy định của pháp luật;
• Tham gia tố tụng theo quy định của pháp luật;
• Được Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu tài sản, vốn đầu tư theo quy định.

Nghĩa vụ của doanh nghiệp

Nghĩa vụ về đăng ký, tuân thủ

• Đăng ký doanh nghiệp và hoạt động đúng nội dung đã đăng ký; thông báo thay đổi nội dung đăng ký trong thời hạn 10 ngày;
• Đáp ứng đủ điều kiện kinh doanh khi kinh doanh ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện;
• Không kinh doanh ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh.

Nghĩa vụ tài chính, thuế

• Kê khai, nộp thuế đầy đủ, đúng hạn theo quy định của pháp luật về thuế;
• Thực hiện chế độ kế toán, kiểm toán, thống kê theo quy định;
• Công bố thông tin theo quy định (đối với doanh nghiệp thuộc diện phải công bố).

Nghĩa vụ với người lao động, cộng đồng

• Bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động: tiền lương, bảo hiểm, điều kiện làm việc an toàn;
• Bảo vệ môi trường, phòng chống cháy nổ; không gây thiệt hại cho xã hội;
• Chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của nội dung đăng ký doanh nghiệp.
• Thu thập, cập nhật, lưu giữ thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp và cung cấp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi được yêu cầu (khoản 5a Điều 8 Luật Doanh nghiệp 2020, bổ sung bởi Luật số 76/2025/QH15).

Nguyên tắc thực hiện quyền và nghĩa vụ

Doanh nghiệp thực hiện quyền và nghĩa vụ theo nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, thiện chí, trung thực; không được lạm dụng quyền để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác. Mọi hành vi kinh doanh phải trong khuôn khổ pháp luật — tự do kinh doanh không đồng nghĩa với muốn làm gì cũng được.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp có được kinh doanh ngành nghề không ghi trong đăng ký không?

Được, đối với ngành nghề không có điều kiện — pháp luật không bắt buộc doanh nghiệp chỉ kinh doanh đúng ngành nghề đã đăng ký. Tuy nhiên, kinh doanh ngành nghề có điều kiện thì phải đáp ứng đủ điều kiện và thực hiện thủ tục theo quy định chuyên ngành.

Vi phạm nghĩa vụ doanh nghiệp bị xử lý thế nào?

Tùy hành vi: xử phạt vi phạm hành chính (thuế, lao động, môi trường, kế hoạch đầu tư…), truy thu thuế, thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong trường hợp nghiêm trọng, hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi có dấu hiệu tội phạm.

Doanh nghiệp có quyền từ chối thanh tra không?

Không được từ chối thanh tra, kiểm tra hợp pháp của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; nhưng có quyền khiếu nại quyết định, hành vi trái pháp luật của đoàn thanh tra, kiểm tra.

Lưu ý khi áp dụng quy định pháp luật hiện hành

Nhiều doanh nghiệp chỉ quan tâm đến “quyền” mà xem nhẹ “nghĩa vụ”, đến khi bị thanh tra, kiểm tra mới phát sinh vi phạm chồng vi phạm. Việc xây dựng hệ thống tuân thủ nội bộ (thuế, lao động, môi trường) ngay từ đầu giúp doanh nghiệp phát triển bền vững. Liên hệ luật sư của ANT Legal qua số 0966.475.966 để được rà soát tuân thủ.

Rủi ro thường gặp cần lưu ý

• Kinh doanh ngành nghề có điều kiện khi chưa đủ điều kiện;
• Chậm kê khai, nộp thuế; không thực hiện chế độ kế toán;
• Vi phạm quyền lợi người lao động (lương, bảo hiểm);
• Không thông báo thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp đúng hạn.

ANT Legal có thể hỗ trợ gì?

ANT Legal tư vấn toàn diện quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp; rà soát tuân thủ pháp luật về thuế, lao động, môi trường; đại diện giải quyết tranh chấp, khiếu nại. Để được tư vấn nhanh, Quý khách có thể liên hệ luật sư qua số 0966.475.966.

Bài viết liên quan

• Ai có quyền thành lập công ty/doanh nghiệp? tại Việt Nam
• Các đối tượng không có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp? tại Việt Nam
• Dịch vụ thành lập công ty, doanh nghiệp toàn quốc tại Việt Nam
• Thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp tư nhân tại Việt Nam
• Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet (ISP) có phải tuân thủ các yêu cầu điều phối ứng cứu sự cố của Cơ quan điều phối quốc gia không?